کاربری
کاربر گرامی به معمار فا - معماری ایران و جهان خوش آمدید . اگر این نخستین بازدید شما از سایت است , لطفا ثبت نام کنید:
Social Media Tabs
نمایش نتایج: از 1 به 1 از 1

موضوع: بررسي معماري مسجد جامع فهرج

  1. #1
    مدیرکل
    تاریخ عضویت
    Jan 2013
    محل سکونت
    شیراز
    نوشته ها
    4,250
    تشکر
    6,172
    تشکر شده 8,135 بار در 3,111 ارسال
    نوشته های وبلاگ
    4
    میزان امتیاز
    10
    Array

    Apple بررسي معماري مسجد جامع فهرج

    بررسي معماري مسجد جامع فهرج

    پس از بررسي بيشتر، با توجه به طرح مجموعه و وضع و موقعيت حياط و شبستان و صفه ها، مسلم شد كه اين بنا، اثري اسلامي است و از روز نخست، براي مسجد ساخته شده و مانند مسجد صدر اسلام، چنانچه از كتب اخبار بر مي آيد، داراي طرحي ساده و بي پيرايه مي باشد و شايد نخستين مسجدي باشد كه تاكنون در خاك ايران شناخته شده است.

    خصوصاً تزيينات گچبري شكنجي و پيچك هاي آن، كه بيننده را بي اختيار و ناخودآگاه به ياد كاخ تيسفون مي اندازد، به نگارنده حق خواهند داد كه در نخستين ديدار، اين اثر را بنايي ساساني بداند؛ به خصوص كه مناره آن كه شايد در قرون چهارم و پنجم به آن الحاق شده، با خشت هاي كوچكتر ساخته شده و آغاز راه پله و در وروديش به آن مي ماند كه هنوز هم خوب به مسجد نچسبيده و جاي خود را باز نكرده است.

    طرح اصلي مسجد، بسيار ساده است؛ حتي نسبت به تاريخانه دامغان. شبستاني با ده دهانه دارد كه دهانه مياني، بزرگتر از دو دهانه چپ و راست است و باز، دهانه هاي آخرين كه دنباله ايوان هاي شرقي و غربي است، دهانه اي بزرگتر دارد. قوس ها، همه ناري (بيضي) است و طاق ها نيز ناوي و آهنگ (كوره پوش) است و بر خلاف تاريخانه دامغان و شبستان زيرزميني جامع سمنان، كوشش نشده است تا با پوشش، چهاربخش كوتاهتر شود و مانند بنا هاي پيش از اسلام، بلندي و افراز شكوهمندي دارد. حياط و صحن كوچك مسجد، از جنوب، به سه دهانه شبستان و از شرق و غرب، هر يك به دو دهانه ايوان محدود مي شود و بر جانب شمال آن، چهار صفه است كه با درگاه هايي كه فعلاً مسدود شده، به هم راه داشته است.

    پوشش صفه ها، شكل بسيار ساده و ابتدايي نيم گنبد است؛ كه بعد ها در سردر اصلي اغلب آثار اسلامي ايران، با شكوه و زيبايي هرچه تمامتر ديده مي شود. ولي در اينجا روي دو ترنبه بسيار ساده، گريواري با چفت زده اند و بلافاصله نيم گنبد ساده روي آن ساخته شده؛ درست مانند اينكه يكي از گنبد هاي ساساني را نصف كرده باشند. در اين صفه ها، جاي دو درگاه اصلي كه فعلاً با تيغه بسته شده، هنوز به جاي است و بي گمان مي توان پذيرفت كه ورودي اصلي مسجد در اينجا بوده است. درگاه، مانند درگاه هاي ساساني، همه داراي چانه است؛ يعني پاكار طاق و چپيله سر درگاه، كمي از جرز هاي دو سو پس نشسته است و اين وضع، عموميت دارد.

    در روي نماي حياط، چند طاقچه و كاو، با طاقي شكنجي (دالبري) ديده مي شود كه بعداً در مسجد «علاقوندي» در فهرج و همچنين در مسجد كهن مهر آباد ابرقو كه خود يكي از كهن ترين مساجد ايران است، با طرحي پروانه اي در ترنبه ها به كار رفته است و به وضوح، اصل و مبدا قوس هاي شكنجي مغرب و آندلس را نشان مي دهد. جاي محراب اصلي شبستان، نخست، فرورفتگي راست گوشه اي بوده است كه بعد ها محراب كاهگلي در درون آن كنده اند كه دخل و تصرفي بسيار زشت است و باز هم بر روي ديوار هاي شبستان و ايوان، از اين گونه كاو ها ديده مي شود كه مواجه با قبله نيست.

    يكي از مشخصات جالب اين مسجد، نقش در هاي ساساني است كه با گچ، بر روي ديوار شرقي ساخته اند و به نظر مي آيد چون نصب در هاي مجلل و آراسته در بنا هاي صدر اسلام معمول نبوده، معمار باذوق مسجد خواسته است سندي از در هاي زيباي كهن به دست آيندگان بدهد.

    ورودي اصلي مسجد، فعلاً در كنار مناره است و چندان كهن نيست و گمان مي رود همزمان با الحاق منار، احداث شده باشد و مستقيماً به شبستان باز مي شود؛ ولي علاوه بر منار و سردر، دو اطاق در قسمت غربي مسجد وجود دارد كه معماري آن قديمي است و با توجه به مصالح آن به نظر مي آيد كه همزمان با ساختمان مسجد، ساخته شده است. در تاريخانه دامغان هم، نظير اين شبستان زمستاني هست كه فعلاً بدون پوشش مي باشد و جاي تهرنگ آن نمايان است.

    پوشش اين دو اطاق طاق ناوي آهنگ (كوره پوش و لوله اي) است و ويرانه اطاق ديگري، در كنار ديوار شمالي يا همان ورودي قديم مسجد نيز موجود است كه پيش از كاوش دقيق، نمي توان درباره آن اظهار نظر كرد.

    معماري مسجد، بجز طرح اصلي كه چيز تازه اي است، كاملاً ساساني است و حتي زغره ها و ستونك هاي چهار گوشه جرز ها و سرستون ها و درگاه ها و آرايش ها، همه، به سبك معماري پيش از اسلام ايران است و با معماري تاريخانه دامغان و شبستان زيرزميني جامع سمنان تفاوت بسيار دارد.

    در دو بناي دامغان و سمنان، سعي شده است تا طاق ها، كوتاهتر بشوند و به همين مناسبت شايد براي نخستين بار، از طاق هاي چهار بخش كم خيز استفاده شده، در صورتيكه طاق مسجد فهرج ارتفاع چشمگيري دارد و هيچگونه تلاشي را كه مي بايست قاعدتاً براي سبك كردن و مردموار كردن بنا به كار رود، ديده نمي شود و همچنان، چون بنا هاي پيش از اسلام ايران، شكوهي غرور آميز دارد؛ ولي طرح آن ساده تر از تاريخانه است. شبستان تابستاني تاريخانه، داراي هفت دهانه در سه دهانه است؛ در صورتيكه مسجد جامع فهرج فقط پنج دهانه در دو دهانه دارد. به همچنين، در حياط تاريخانه، تعداد دهانه ايوان هاي شرقي غربي از آن جامع فهرج كه دو دهانه در هر طرف دارد، بيشتر است و طبعاً شكوه بيشتري دارد. قوس هاي تاريخانه و شبستان كهن جامع سمنان، به جناغي نزديك شده؛ ولي قوس هاي جامع فهرج، هنوز ناري كامل است و بالاتر از همه، پوشش و آرايش پيشاني طاق ها، كوچكترين تفاوتي با بنا هاي ساساني ندارد.

    مسجد جامع فهرج، كلاً از خشت خام با ابعاد بزرگ ساخته شده است و نماي سيمگل (گل رس، ريگ روان و خاكه كاه) و گلريگ و چفت هاي گچي است. براي آرايش نما، از طاقچه هاي كوچك با پوشش شكنجي و نقش هاي شكنجي و دالبري استفاده شده و در جايي، نقشي از كنگره هاي تخت جمشيد نيز ديده مي شود كه وجود آن در معماري آن زمان، آن هم در مسجد، شگفت آور است. مي گويند در زير اين مسجد، كته گم ها و نهانگاه هاي هست كه مردم در روز هاي آشفتگي، دارايي خود را در آن پنهان مي كردند؛ ولي پيش از آنكه كاوش علمي بشود، نمي توان به صحت آن مطمين بود.

    درباره معماري مسجد، تا آنجا كه بررسي شده بود، معروض افتاد و شايد كساني كه با معماري ايران آشنايي دارند، حد قدمت اين اثر را با همين نشانه ها دريابند؛ ولي بد نيست از نظر تاريخي هم بررسي شود و فهرستي از آنچه در كتب جغرافياي تاريخي درباره فهرج و قدمت آن آمده است داده شود.

    منبع: دانشجو

    کاربر زیر به خاطر ارسال مفید Hamed Mohammadpor از ایشان تشکر کرده است:

    maniya (07-25-2014)

    از تمام معماری های این شهر کثیف و وحشی
    تنها لبه های تیز و برنده ی جغرافیای اتاق تاریکم و گلدسته های بلند غربت ام را می بینم
    اما ...
    لبخند بزن...
    برآمدگی گونه هایت...
    توان آن را دارد که امید رفته را باز گرداند،
    گاه، قوسی کوچک، میتواند.... معماری یک سازه را عوض کند!
    ...
    معماری واقعیتی است از جنس زندگی
    ما باید بتوانیم جـهـان ِ خـــــاص خود را بیافرینیم!

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

موضوعات مشابه

  1. واژه شناسي معماري گذشته ايران - ( 1 )
    توسط Mehran در انجمن دانستنیهای معماری
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 06-16-2014, 07:55 PM
  2. پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 11-14-2013, 01:08 PM
  3. مهندسي عمران- مهندسي و مديريت ساخت
    توسط Milad YaAli در انجمن مهندسي مديريت و ساخت
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 10-16-2013, 12:20 PM
  4. پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 10-16-2013, 12:40 AM
  5. بند عباسي اولين سد تاريخي جهان
    توسط Hamed Mohammadpor در انجمن بناهای تاریخی ایران
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 08-01-2013, 10:03 PM

کلمات کلیدی این موضوع

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
درباره ما

تارنمای معمار فا با هدف ارتقاء سطح دانش و فرهنگ ایرانیان و خدمت رسانی به هم میهنان گرامی با عنوان "مرجع تخصصي معماري و معماران ايران" در پنجم اسفند 1391 ایجاد گردیده است.
از لحظه تولد تاکنون معمار فا همواره سعی در بکارگیری شیوه های مدیریتی جدید و خدمات نوین داشته است . معمار فا مفتخر است که شما دوستان عزیز را به همراه دارد.

دوستان ما
لینک های مفید
ابزار ها
بارگذاری مجدد کد امنیتی مندرج در تصویر را وارد کنید: