هویت ایرانی - اسلامی ، گمشده خانه های ایرانی


آن چیزی كه در طول تاریخ معماری ما را در جهان متمایزتر از معماری اقوام و ملل دیگر كرده است در واقع كیفیت بناهایمان در كاربرد هنر است ...
تا به حال به این موضوع فكر كرده اید كه چرا خانه های ما زیبا ساخته نمی شوند. معماری خانه های ایرانی ها تنها به چهارگوش هایی محدود می شوند كه خوابگاه هستند و نه محلی زیبا برای زندگی.
هنوز چند وقتی از اعلام روز سوم اردیبهشت به مناسبت روز تولد شیخ بهایی به نام روز معمار نگذشته است كه این روز در همان ساعات اولیه اعلامش از سوی شورای فرهنگ عمومی با پیشنهاد وزارت مسكن و شهرسازی به 24 بهمن  تغییر یافت تا هیچ كس نداند روز اصلی معمار چه روزی است. راستی اصلا معمار روز می خواهد؟
قرار است فردا به همین مناسبت یعنی روز معمار كه معلوم نیست تایید شده است یا خیر مراسم  مختلفی در كشور برگزار شود. این روز همزمان شده است با روز درگذشت مهندس سیدهادی میرمیران،شخصی كه از او به عنوان پدر معماری نوین ایرانی یاد می كنند.
میرمیران در جایی گفته است  جریان نوین معماری ایران كه من به آن تعلق دارم، تلاش دارد نوعی معماری بیافریند كه معماری گذشته این سرزمین را تداوم بخشیده، بتواند جایگاه خاصی در معماری جهان به خود اختصاص دهد.
اما آیا معماری بناهای امروز ایرانی اینگونه است كه او عقیده دارد؟ مهندس علیرضا قهاری، رئیس انجمن مفاخر معماری ایران در این باره می گوید: نقش معماران در ایجاد هویت ایرانی اسلامی نقشی عمده و اساسی است كه این روزها گویا به فراموشی سپرده شده است. او می گوید:  یكی از شاخصه های هنر معماری ایرانی برخورداری از دانش روز همراه تلفیق آن با آموزه های عرفانی و معنوی بوده است كه در بنایی تبلور می یابد اما اكنون این اتفاق را در بیشتر بناهای ایرانی نمی توانیم بیابیم.
او در ادامه می گوید: بیرون گذاشته شدن هنر در ساخت یك بنا و فترت در معماری ایرانی اسلامی از اواخر دوره قاجار در ایران آغاز شده است و این موضوع می تواند به دلیل آن باشد كه بیشتر معماران به جای پرداختن به فرهنگ ایرانی به تقلیدی كوركورانه پرداختند كه حتی نتوانستند این تقلید را هم به طور كامل در ساخت بنا ها به اجرا درآورند.
مهندس سیدمحمد بهشتی نیز گرچه او را بیشتر با موضوعات مرتبط با میراث فرهنگی می شناسند در اصل یك معمار است. او در این باره عقیده دارد:  آن چیزی كه در طول تاریخ معماری ما را در جهان متمایزتر از معماری اقوام و ملل دیگر كرده است در واقع كیفیت بناهایمان در كاربرد هنر است و نه كمیت بناها. او ادامه می دهد:  اگر می بینیم اكنون بناهایی در كشور ساخته می شوند كه رنگ وبویی از هنر ایرانی اسلامی را بر تن جان خویش ندارند، به همین دلیل است كه اكنون كمیت ساخت بنا های ما بر كیفیت رجحان پیدا كرده است.
او می گوید: بحث هویت ایرانی - اسلامی در ساخت بناهای ساختمانی امری است كه از برنامه سوم توسعه آغاز شده است و باید ادامه یابد.
حرف های بهشتی چندان بیراه نیست، زیرا اكنون حتی روستاهای كوچك كشورمان نیز با الگوبرداری از شهرهای بزرگتر خانه هایی می سازند كه هیچ سنخیتی با هویت ایرانی ما ندارند.
قهاری در این باره می گوید: جهان به سابقه معماری ایران كه تلفیقی از هنر و فرهنگ این مرز و بوم و همراه توجه به ساختار مهندسی بوده است، افتخار می كند، اما آیا اكنون این اتفاق در ساخت بناهای ما وجود دارد؟ او به صراحت می گوید: اكنون كاریكاتوری از معماری غرب در كشورمان وجود دارد كه هیچ سنخیتی با معماری اصیل ایرانی ندارد.
او می گوید: انتخاب روز معمار شاید دلیلی دوباره برای توجه به این حوزه باشد. اكنون به اشتباه بسیاری، معماران را به عنوان مهندس ساختمان می شناسند، اما معماران هنرمند هستند و این در حالی است كه بر طبق آمار معماران تنها بر 5 درصد از ساخت و سازهای كشور نظارت می كنند.
صحبت های قهاری در حالی است كه براساس رای روانشناسان بخشی از تغییر الگوی زندگی مردم به دست معماری آن ساختمان صورت می گیرد و بسیاری از بیماری های مدرنیسم به دلیل شیوه بد ساخت خانه ها و بناهایی است كه می توانستند زیباتر و علمی تر ساخته شوند.
او می گوید: چه انتظاری از زیبا ساخته شدن خانه های كشورمان داریم كه به عنوان مثال اكنون در تهران هیچ كدام از معاونین معماری و شهرسازی مناطق تهران معمار نیستند و یا آن كه هیچ كدام از روسای مسكن و شهرسازی استان های كشور هم معماری نخوانده اند.
حرف های قهاری شاید كلیدی بر باز شدن این قفل باشد زیرا اكنون در بسیاری از قوانین شهرسازی هر كسی می تواند خانه هایی تا 4 طبقه را بسازد و همه به دنبال دخیل كردن هنر در ساخت بناهای كشورمان با این سابقه تاریخی هستند و معماران در نظام مهندسی كشور در اقلیت قرا ر دارند.


گردآوری:گروه فرهنگ وهنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture



م
عمارفا