کاربری
کاربر گرامی به معمار فا - معماری ایران و جهان خوش آمدید . اگر این نخستین بازدید شما از سایت است , لطفا ثبت نام کنید:
Social Media Tabs
مشاهده RSS Feed

Hamed Mohammadpor

اقلیم در معماری ایرانی و خانه های قدیمی

به این مطلب امتیاز بدهید
توسط در تاریخ 06-21-2013 در ساعت 01:31 AM (701 نمایش ها)
نوشته اصلی توسط Hamed Mohammadpor نمایش پست اصلی
اقلیم در معماری ایرانی و خانه های قدیمیتابستان نشیندر کاشان فضاهای حوض خانه وسرداب معمولاً تزیینات یزدی بندی وبا مصالح گچ یا سیمبل دارند. در مقابل در تبریز تزیینات آجری مخصوصاً با آجرهایرنگی و استفاده از کاربندیهای پیچیده در مرکز فضا بسیار رایج است. مهمترین الگویمورد استفاده در حوض خانه ها، شکم دریده است. معمولاً امتداد بادگیرها به این فضامی رسد و عبور باد از روی آب حوض، هوایی لطیف در این فضا بوجود می آورد.شواداناین فضا که شبادان، شبابیک، خشیان و باد کش نیز نامیده می شودبه طور مشخص در شهرهای دزفول و شوشتر دیده می شود. و زیر زمینی با عمق بسیار زیاداست. با توجه به ویژگی خاک این دو شهر، در واقع در دل زمین حفر می شود و معمولاًفاقد مصالح بنایی است و حداکثر در مواردی بخش هایی از دیواره ی آنرا با گچ میپوشانند. سقف آن گنبدی و فاقد سازه است. در بالاترین قسمت سقف، سوراخی وجود داردکه معمولاً به کف حیاط می رسد.این فضا که گاه ۶ تا ۷ متر در زیر زمین پایین می رود به زیرحریم مالکیتی خانه ی مجاور نیز نفوذ می کند.شوادان ها علاوه بر مکش سوراخ بالا که موجب جریان هوا می شود،از پدیده ی نفوذ تأخیری فصول در زمین استفاده می کنند. در چنان عمقی معمولاً بادمای یک یا حتی دو فصل قبل روبرو هستیم.شوادان ها عملاً تزییناتی ندارند و اغلب الگوی فضای مشخصی در آنهادیده نمی شود، اما در نمونه های عالی الگوی شکم دریده یا چلیپا دارند.شبستاناین فضا در مساجد به عنوان نماز خانه در دو طرف گنبد خانه یااطراف ایوان ها شکل می گیرد و معمولاً در زمستان بیشتر استفاده می شود. به زیرزمین خانه های شوشتر و دزفول هم شبستان گفته می شود که معمولاً حدود ۵/۱ تا ۲ متردر زمین فرو رفته و پنجره هایی به حیاط دارند و حد فاصل شوادان و طبقه اول اند. ازاین فضا در ساعاتی از روز در تابستان و در بهار و پاییز و در مواردی به عنوانانبار نیز استفاده می شود. سازه و تزیینات آن آجری و پلان آن امتداد پلان طبقه یاول است. در کاخ های قدیمی به حرمسرا نیز گفته می شود، در این صورت تزیینات پیچیدهتری داشته اند.شناشیلاین فضا که مختص مناطق جنوبی ایران بخصوص بوشهر است، نوعی بالکنبه سمت بیرون خانه و روی معبر عمومی است. که با چوب ساخته شوده و پیرامون آن بانرده های مشبک پوشیده می شود.تا هوا به راحتی در آن جریان یابد. در برخی از مواردسقف ندارند. نمونه هایی از این فضا در برخی از خانه های شیراز نیز دیده شده است.آب سرابه ساختمانهای ییلاقی گفته می شود که در میان استخر یا دریاچه وبرای استفاده از رطوبت و چشم انداز آب ساخته می شوند. نمونه های عالی آن شاه گلیدر تبریز و چشمه علی دامغان هستند.کندهفضایی است که دردل زمین کنده شود. نمونه های عالی آن روستایکندوان در اسکو و میمند اند، ولی در بسیاری از خانه های کوهستان، قسمت های پشتیفضا را به شکل پستو در دل زمین می کنند که کیفیت اقلیمی بسیار مناسبی در زمستانوتابستان بوجود می آورد و گاهی به عنوان اتاق کرسی نیز استفاده می شود.اتاق بادگیردر تابستان نشین خانه های حاشیه کویر یا حاشیه دریای جنوب،علاوه بر تالار اصلی، در برخی موارد گوشواره ها نیز از جریان هوای بادگیر استفادهمی کرده اند. اتاق بادگیر به هر فضایی در طبقه اول تابستان نشین که از هوای بادگیراستفاده کند گفته می شود. تزیینات این فضا همچون تزیینات ایوان است.تابستان نشین نیز موقعیتی مانند زمستان نشین دارد با این تفاوتکه در وجه جنوبی حیاط قرار گرفته است تا در تابستان از تابش مستقیم آفتاب در امانبماند و روی محور اصلی آن معمولاً فضای نیمه باز با تالار قرار می گیرد.این تالارها و ایوان ها جز در مواقع بسیار سرد سال مهمترینفضایی زندگی در خانه بوده اند، و اگرچه همیشه تزیینات داشته اند، اما با توجه بهباز بودن و نفوذ گرد و خاک، از تزیینات بسیار پیچیده در آنها پرهیز و به نقوش سادهی گچی در ترکیب با آجر یا سیم گل قناعت می شده است.حسینیه خانه بروجردی ها که فضای بسیار پیچیده با تزیینات ترکیبیکم نظیری در تابستان نشین آن دیده می شود، از نمونه های استثنایی این مجموعه فضااست. در شهرهای سرد سیری چون تبریز، زنجان، اردبیل، عملاً وجه تابستان نشین از بناحذف شده و فضای نیمه باز ایوان را هم ندارند.بهار خواباین فضا همان مهتابی است و در مناطقی از خراسان تخ بوم (تختبوم) نیز نامیده می شود. این فضای بدون یقف در مجاورت حیاط و در طبقات بالاتر ازاول ساخته می شود و شب های تابستان در آن می خوابند و بسته به محل استقرار آن، درساعاتی که دیوارهای اطراف بر آن سایه ی مناسب می اندازد از آن استفاده می شود. دربهار و پاییز در تمام ساعات روز و در تابستان شب ها قابل استفاده بوده است.این فضا در دوره ی قاجار به مسجد مدرسه ها نیز راه یافت و نمونههای زیبایی از آن را در مسجد سید اصفهان، مسجد سلطانی سمنان و مسجد سپهسالار تهرانمی توان دید و در مناطق گرم و مرطوب چون دزفول و شوشتر جزء جدایی ناپذیر خانه هایمسکونی است. تزیینات رایج این فضا از جنس تزیینات نمای رو به حیاط است.اتاق کرسیاین اتاق در مجموعه ی زمستان نشین و اغلب در گوشه های این بخشکه در و پنجره ی کمتری به حیاط دارند، ساخته می شده تا در زمستان با بستن در وپنجره ها بتوان آنرا گرم کرد. در وسط اتاق، چال کرسی قرار داشته و ابعاد اتاق تابعابعاد کرسی بوده، چون دیواره های آن برای تکیه دادن مورد استفاده قرار می گرفتهاند. این فضا در همه خانه های اقلیم سرد و کوهستانی وجود دارد. این اتاق در مناطقپر شیب در پشت اتاق ها و داخل کوه کنده می شده و فاقد پنجره بوده است. این بخش درخانه هایی که حیاط بیرونی داشتند، گاه روی محور اصلی که شکم دریده یا چلیپا بودهنیز قرار می گرفته است. در خانه ی حیدرزاده تبریز اتاق کرسی الگوی شکم دریده دارد.که با توجه به استفاده ی این اتاق در شب و در بخش های خصوصی خانه تزیینات مفصلیندارد. در خانه ی پیرنیا در نایین این اتاق با استقرار در محور اصلی، تزییناتیبسیار ظریف با لایه کاری گچی دارد.پایابمحل دسترسی به آب قنات در حیاط خانه ها و مساجد است و نمونه هایعمومی آن نیز در شهرهایی همچون نایین به چشم می خورد. الگوی معمول آن هشتی است کهبا اتاق ترکی یا کلمبه پوشانده و در مسیر قنات در مرکز آن یک حوض ساخته می شود.نکته اقلیمی، هوای بسیار خنک آن در تابستان است که علاوه بر استفاده به عنوانیخچال برای نگهداری مواد غذایی، در مواردی برای خواب نیم روزی نیز مورد استفادهقرار می گرفته است.احتمالاً می توان بین پایاب و پادیاو رابطه ای برقرار کرد،فضایی که به گفته ی استاد پیرنیا با مهاجرت به اروپا پاسیو را بوجود آورده است.نمونه های عالی پایاب در مسجد جامع نایین، مسجد جامع نطنز، مسجد جامع یزد و خانههای تاریخی یزد از جمله خانه ای که امروز به هتل کهن کاشانه تبدیل شده دیده می شود.حوض خانه و سرداباگرچه گاه به تالار اصلی تابستان نشین نیز گفته می شود، اما بهطور مشخص زیرزمینی است که در زیر تابستان نشین ساخته شده و مانند ایوان، فضایینیمه باز است و اغلب یک حوض نیز دارد. در خانه عباسیان کاشان، نمونه های عالی حوضخانه و سرداب وجود دارد. در کاشان فضاهای بسیار متنوعی با عنوان حوض خانه در طبقههمکف یا زیر زمین یا در گوشه ها به چشم می خورد. در این شهر به زیرزمین های گود کهدر زیر هریک از وجوه ساختمان مخصوصاً تابستان نشین ساخته می شود و اغلب الگوی شکمدریده دارند، سرداب می گویند. در شهرهایی چون تبریز که فاقد تابستان نشین هستند،حوض خانه در زیر فضای اصلی زمستان نشین با در و پنجره ساخته می شود.
مرجع تخصصی معماری و معماران ایران | معمــــــــارفا
برچسب ها (با توجه به غیر فعال شدن سیستم تگ خودکار سایت لطفاً برای مطلب خود حداقل یک کلمه کلیدی بنویسید): هیچ یک ویرایش برچسب ها
دسته بندی ها
دسته بندی نشده

نظرات

درباره ما

تارنمای معمار فا با هدف ارتقاء سطح دانش و فرهنگ ایرانیان و خدمت رسانی به هم میهنان گرامی با عنوان "مرجع تخصصي معماري و معماران ايران" در پنجم اسفند 1391 ایجاد گردیده است.
از لحظه تولد تاکنون معمار فا همواره سعی در بکارگیری شیوه های مدیریتی جدید و خدمات نوین داشته است . معمار فا مفتخر است که شما دوستان عزیز را به همراه دارد.

دوستان ما
لینک های مفید
ابزار ها
بارگذاری مجدد کد امنیتی مندرج در تصویر را وارد کنید: